|
EKONOMİ
Dünden bugüne Mardin
Mardin il inin geleneksel ekonomik yapışı tarım, ticaret ve son zamanlarda artış gösteren imalat sanayi ve küçük çaplı sanayi ve el sanatlarına dayalıdır. Mardin, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde sanayi ve ticaret yapısıyla önemli yer işgal ederek dikkat çekmeye başlamıştır. Yakın gelecekte Mardin Organize Sanayi Bölgesi ve Mardin Serbest Bölgesinin katkısıyla Türkiye ekonomisinin geliştirilmesine ve yeni ivmeler kazandırılmasına özellikle imalat sanayi ve ticarette aktif ve yönlendirici yapı taşlarından biri olacağı kuşkusuzdur.
Mardin, diğer illere ve özellikle yurtdışına, Ortadoğu'ya yakın sınır illerinden birisi olması özelliği ile de transit taşıma güzergahında önemli bir yere sahiptir. İlde iç ve Dış Ticarete konu olabilecek sanayi ürünleri yeterli düzeyde bulunmamakla birlikte son yıllarda yeni üretim imkanlarının oluşmasıyla olumlu bir seyir izlemektedir.
Mardin ilinin Tarihi İpek Yolu olan Halep-Musul yolu ve Diyarbakır-Musul güzergahında olması sebebiyle bu yolları kullanan kervanlar ilin ticaret hayatında önemli rol oynamıştır. Bu yollardan geçen büyük kervanlar Akdeniz limanlarına Asya'nın zengin ülkeleri Hindistan ve İran'dan çeşitli baharat kumaş gibi inallar alıp götürürler Akdeniz'den de bir kısım Avrupa mallarım yükleyerek tekrar aksi istikamete taşırlardı. Bu nakillerden dolayı XVI.yüzyılda çeşitli vergiler alınırdı. Bu vergilerin oranı Mardin Kanunname'lerinde yer almaktadır. XVI.yüzyıldan kalma tapu defterlerinde bu bölgede birçok işyerinin mevcut olduğu yazılıdır. Bu işkollarından en gelişmişi dokuma idi.
Birinci Dünya savaşından önce ilde 3000 dolayında dokuma tezgahı vardır. Bunlar: ipek, kadife ve pamuk dokuma tezgahlarıydı. {peklerin kalitesi Halep'te dokunan ipeklerle aynıydı. Savaş sonrasında Irak ve Suriye'den getirilen yabancı mallar sonucundan tezgah sayılan giderek azalmıştır.Mardin'de dokumacılık geleneği eski olmakla beraber özellikle Midyat'ta dokunan kumaşlar Osmanlı Sarayı'nda kullanılmaktaydı.
Mardin ilinde 1927 yılı sanayi sayımında 881 sanayi işletmesi vardı ve bu işletmelerde 3611 kişi çalışmaktaydı. 1968'de kalkınmada birinci derecede öncelikli iller arasına alınan Mardin'de 1970'lere kadar ilin altyapı hizmetlerinin yetersizliği sebebiyle sanayi yeterince gelişmemiştir, ilde imalat sanayiinin gelişmesinde en önemli etken Cumhuriyetin ilk yıllarından başlayarak yapılan kamu yatırımlarıdır. Sanayiinin gelişmesine başlangıçta İl Özel idaresi, kalkınma bankası ve kamu iktisadi kuruluşlarının önderliğinde kurulan sanayi tesisleri öncülük etmişlerdir. Bu tesislerden en önemlileri Mardin Çimento Fabrikası ,KÎDAŞ îplik Fabrikası,Güneydoğu Anadolu Fosfat işletmeleri. Yem Fabrikası. Boru ve Kireç Fabrikalarıdır.
Tarım tarihide katılırsa takriben on bir yıllık zengin bir tarihi geçmişi olan ilde tarihi kültürel arkeolojik ve doğal turizm değerlerin! bir arada görmek mümkündür. Ancak, günümüzde sahip olduğu potansiyel yeterli altyapı ve tanıtımının olmaması gibi nedenlerden dolayı etkin bir şekilde kullanılmamaktadır. Bu değerlerin ekonomiye kazandırılması halinde turizm ticaret ve sanayi sektörleri büyük bir güç oluşturulabilecektir.
Uluslar arası taşımacılığın da Mardin ekonomisinde önemli bir yeri vardır, îlin Nusaybin Sınır Kapısı(Suriye) ve Habur Sınır Kapışma çok yakın olması sebebiyle nakliyecilik gelişmiştir. Son yıllarda Mardin iline verilen teşviklerin büyük bir kısmı nakliyecilik sektörüne yöneliktir.
Dünü bugün, dünden getirdiklerini günlünden; geçmişten geleceğe sunan, tarihi tarihle özümsetmek, yaşayıp yaşatabilmek ayrıcalığı nedeniyle, tarihin en eski Hıristiyan topluluğu Süryanilerin köklü kültürünü ve çeşitli uygarlıkların izleriyle bezenen Mardin'de engin hoşgörü şehrin ötesine ulaşmaktadır. Ezanların çanlarla kardeşçe ve birlikte yankılandığı bu medeniyetler şehrini görmek ister misiniz.?
AVANTAJLI BİR KONUMA SAHİBİZ
Mardin [linin Dünyanın yaşanır SİT Kentlerinden biri olması bünyesinde çok sayıda tarihi ve turistik değerlerin mevcudiyeti turizm potansiyelim oluşturmuştur. Suriye ile sınır il olması sebebi ile sınır ticareti yapılmaktadır. Mardin ili, Kalkınmada l. Dereceden öncelikli illerden biridir.Mevcut Organize Sanayi Bölgesinin doluluk oranı yüksek olmakla birlikte 2- Organize Sanayi Bölgesi kurulması çalışmalarına başlanmıştır.Güneydoğu Anadolu Projesindeki gelişmeler kentteki yatırımcıların faaliyetleri. Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki ilk Suriye ve Irak'a yakın olması nedeni ile ülke içerisinde avantajlı konuma sahiptir. Ülkemizin dünyada özellikle Avrupa'nın Ortadoğu pazarlarına açılmasında dikkati çeken coğrafi konumu kapsamında ilimi/in Ortadoğu ülkelerinden üçüne Suriye,İran 'a Irak'a yakın olması nedeni ile ülke içerisinden avantajlı konuma sahiptir.insan gücü potansiyelinin fazlalığı,özellikle iç-dış pazarlara olan yakınlığı ve ulaşım kolaylıkları(kara,hava ve demir yolu ) sanayi yatırımlarına özendirici etkisi olmuştur.İl de yer altı ve yer üstü maden kaynakları bulunmaktadır.
Doğal gaz, ayrıca Fueloil gibi petrol ürünlerine dayalı enerji santralleri ile rüzgar ve güneş enerjisisantralleri kurulması için gerekli potansiyel mevcuttur. İlde üretilen bazı sanayi ürünlerinde dünya standartları yakalanmıştır.
İl sanayisinin gelişmesine katkı düzenli bir yapılanma sağlamak amacı ile 1976 yılında inşaat faaliyetlerine başlanan Mardin Organize Sanayi Bölgesi, 1922 yılında hizmete sunulmuştur. İlimiz dahilinde sayıları 1000 aşan küçük imalat yerleri zaman içinde sanayi alanındaki gelişmeler denetkilenerek büyüyecektir.
Mardin de gıda,taşa,toprağa dayalı inşaat.tarımsal makineler,üretim makineleri, kimyasal ürünler.dokuma giyim sanayileri Sosyo-ekonomik etki potansiyeli ve rekabet gücü yüksek sektörler bulunmaktadır. Ekonomik faaliyetlerin geliştirilmesi ve ekonomik yapının sanayi yönünde gerçekleşmesi ildeki eksiklikleri işsizliği ortadan kaldırabilecektir.
TAŞA VE TOPRAĞA DAYALI SANAYİ
Mardin Sanayisinin ve uluslar arası ticarette öncüsü ve en yaygın olanı bu sektördür. Bu sektörde 11 büyük fabrika mevcuttur. 7'si faaliyette olan bu fabrikalarda: Çimento, Klinker ve hazır beton,gaz beton.beton boru, hazır kuru sıva alçı,kireç,beton briket,tuğla.parke ve bordur taşı üretilmektedir.
İlde bu sektörde üretilen mamullerin büyük bir kısmı yurt dışına gönderilmektedir. 1985 yılından itibaren Mardin ve çevresinde kırsal alandan kentler doğru yoğun iç göçün başlaması özellikle şehir merkezlerinde konut yapımını gündeme getirmiştir. İnşaat sektörünün tuz kazanması çimento,tuğla. kireç,mermer ve boru tüketimim artırmıştır.
Çimento, Beton Boru ve Tuğla
Mardin' de 1974 yılında bir çimento fabrikası kurulmuştur. Tesiste yılda yaklaşık 770.000 ton çimento,590.000 ton klinker, hazır beton üretimi yapılmaktadır. Beton boru sanayi kolunda Mardin 2 işletme bulunmaktadır. Bu işletmelerde 65.000 Ton boru 25.000 elyaflı çimento boru 102.780 m' hazır beton. 200.000 m' gaz beton üretilmektedir. Mermer ve karo Organize Sanayi Bölgesinde 2 karo üretim tesisinde 3.000.000 ad. yıl üretimi yapılmaktadır. Ayrıca 120.000 m2 / yıl mermer levha üretim tesisi mevcuttur. Mermer.parke taşı ve bordur üretimi yapacak 2 tesis inşaat halindedir.
Gıda ve Un
Ekonomisi tarıma dayalı ülkelerde gıda sanayi ekonomisini devingenliği açısından önem taşımakta ve bu nedenle tarihsel süreç içerisinde ilk kurulan sektör konumundadır. 1932 yıllında Mardin' de 2 "si merkezde diğeri Midyat'ta olan 3 un fabrikası Teşviki sanayi kanunundan yararlanmıştır. Birkaç yıl sonra merkez ilçede 40 ar tun susam ve susam yağı işleyen 2 imalathane açılmıştır. Buradaki mamuller ilin ihtiyacım karşılamakla birlikte yakın ilere de gönderilmekteydi. XIX, yy'da o dönemin ünlü şarabında kullanılan üzümlerin yetiştirildiği bağlık ve bahçe ürünlerinin değerlendirildiği Mardin'de çok sayıda şarap üretim yerleri vardır. Bu potansiyelin sanayi de kullanılması ise ilk defa 1980 li yıllardan sonra Savur deri içi şarap fabrikasında olmuştur. Burada üretilen şarapların dünyanın kabuk gördüğü merkezlere gönderildiği ve ödül aldığı bilinmekledir.
Ayrıca 1980' 'li yıllarda kırmızı mercimeğin işlenip paketlendiği, 1990 yıllardan sonra ise yaklaşık 21.000 Ton bulgur üreten 3 bu tesislerden birinde ayrıca nişasta üretilmektedir.
Un,irmik. Bisküvi, Bulgur ve Makarna
Mardin ' de eskiden beri her ilçede un değirmenleri ve küçük çaplı un fabrikaları mevcuttur. Günümüzde var olan teknolojiyi kullanacak un ve irmik üreten 11 tesis buğday üreten 4 tesis makarna üreten l tesis bisküvi gofret v.b. üreten l tesis faaliyettedir.
Süt ve Süt Ürünleri
Yoğurt peynir ve tereyağı kırsal alanda ev ortamında yapılmaktaydı. Halen Merkez, Derik , Kızıltepe ilçelerinde üretilen peynir İstanbul-İzmir ve Mersin'e gönderilmektedir. Mazıdağı ilçesinde peynir ve tereyağı yapan tesis, Kızıltepe ilçesinde süt peynir yağ üretimi yapan fabrika vardır.
Yağ
Bu sanayi dalında bir fabrika tam üretime biri kısmen üretimdedir.
Yem
Mardin ilinde yem sanayi dalında üç sanayi kuruluşu bulunmaktadır. Bu tesislerde üretilen yem genellikle Doğu ve Güneydoğu Bölgelerinde bulunan illerde tüketilmektedir.
METAL EŞYA, MAKİNE VE TEÇHİZAT SANAYİ
Mardin Sanayiinde metal eşya ve teçhizat sanayicin yeri önemlidir. Bu sektör, yeni olmakla birlikte günümü/de hızlı gelişmesi ile dikkat çekmektedir. 1990 Yılında kurulan LPG tüp imalatı yapan tüp ve ev aletleri üretim tesisi ile oluşmaya başlayan sektör 1992 yılından itibaren çivi, klima, güneş kollektörleri, dikişli borular, tarım makineleri, somun ve civataları,jant, motor döküm parçaları, metal boruları ve kablo fabrikasının kurulması ile günümüzde artarak gelişmesin! devam ettirmektedir. Bu sektör yapışı itibari île son derece farklı alt sektörlerden oluşmakta ve çok çeşitli mamulün üretimim gerçekleştirmektedir.
METAL ANA SANAYİ
Metal ana sanayi ekonomiyi etkileme ve yönlendirme gücü açısından kilit bir sanayi dalıdır. Bu sektörde üretilen malların özellikle metal eşya üretim sanayi kuruluşlarına girdi olarak kullanılması sektörün önemini açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Bununla birlikte inşaat sanayiinde metal ana sanayi ürünlerine büyük bir gereksinim bulunmaktadır. Mardin İlinde dikişli boru üreten bir işletmemiz vardır.
TEKSTİL
Tekstil sanayi, yüksek istihdam hacmi ve aynı zamanda yarattığı katma değer büyüklüğü bakımından önemli bir sektördür.
MS. 1500 lü yılların başlarından beri Mardin yöresinde ev ve atölye tipi küçük sanayi şekillide bez üretimi yapılmakta idi.
El halıları : Merkez, Midyat ilçesi ve Kızıltepe - Şenyurt Beldesinde dokunuyordu. Halıcılığa bağlı iplik ve lif boyacılığı da yapılmaktaydı. Midyat'ta ham bez dokuma ve dantel işlemeciliği ile tiftik battaniye yapımı oldukça gelişmişti.
Ancak, modern sanayi tesislerinin kurulması bağlanımda Mardin'de ortaya çıkan ilk tekstil tesisleri iplik dokuma ve çırçır kollarında olmuştur. Mardin Merkezi ve çevresinde çok yaygın ham bez dokuma atölyelerinin ve küçük sanayiinin iplik ihtiyacı ev veya atölye ortamında karşılanırdı.
Gürlümüzde özellikle son yıllarda konfeksiyon ihracatının devlet tarafından teşvik edilmesi ile birlikte Mardin'de dokuma sanayi, konfeksiyon üretimine de yönelmiş ve bu alandaki tesislerin sayıları gittikçe artmaya başlamıştı.
Mardin de gelişme gösteren sektörlerden biri de kimya sanayisidir. 1987 yılında Mazıdağı ilçesinde faaliyete başlayan Fosfat kontsantresi üretimi yapan Etibank Fosfat Işletmesi üretimim giderek azaltmıştır.
Bu sektörde faaliyet gösteren beş tesisten ikincisi 1980 [erden sonra krem deterjan üretmeye başlamıştır. Bu tesiste yılda 3000 ton sıvı deterjan üretilmektedir. Bir diğeri pamuk yağından sabun imalatı yapmaktadır. Yakın tarihte faaliyete geçen tesis, deterjan hammaddesi, süifonik asit ve toz deterjan üretimi yapacaktır.
ORMAN ÜRÜNLERİ VE MOBİLYA SANAYİ
Mardin 'de orman ürünleri ve mobilya sanayi yeterince gelişmemiştir. Genel olarak küçük atölyelerde mobilyacılık yapılmaktadır. Bu sanayi sektöründe: faaliyette bulunan iki,yapımı devam eden bir tesisiniz vardır.
MARDİN YÖRESİNDEKİ BAŞLICA KÜÇÜK SANAYİLER, TARIMSAL ÜRÜNLER
Baharat ve Kuruyemişçilik
Gıda sektöründe faaliyet gösteren 10'dan fazla imalat yeri mevcuttur. Mardin île en çok karabiber. yeni bahar, kişniş, tarçın ve kimyon'dan oluşan 5 türlü baharat kullanılmaktadır. Hemen hemen tüm etli yemeklerde kullanılan baharatlar ayrı olarak ta tüketilmektedir. Kişnişin tamamının üretimi Mardin'de yapılmaktadır. Bununla birlikte nane, mahlep, sumak ve nar suyu üretimi ve kullanımının da önemli yeri vardır.
Kuruyemiş atölyelerinde bitim, ceviz, badem, çekirdek işlenerek tüketime hazırlanır. Mardin de leblebiciliğin ayrı bir önemi vardır. Leblebi imalat yerlerinde yaklaşık 70-80 ton nohut işlenerek leblebice dönüştürülür. Tuzlu ve tuzsuz olarak çeşitli baharatlarla da (adlandırılan nohutlar 5 defa kavrularak çok lezzetli leblebi haline getirilir. Leblebi imalatında tava ve kavurma makinaları kullanılır. Mardin de ülkemizin diğer bölgelerinden ayrıcalıklı olarak leblebi üretimini özellikli kılan en temel unsurlar: iyi bir işçilik ve 5 kez kavrulma aşamasından geçmesidir.
Şekerleme ve Helva imalatı
Bu alanda faaliyet gösteren sekiz imalat yeri mevcuttur. Çok eski bir geçmişi olan helva ve şeker (tarçınlı. badem, cevizli, susamlı, ) yoğun olarak kış aylarında üretilmektedir. Yaklaşık 1000 ton Mardin Pekmez Helvası ve Mardin Ceviz Helvası üretilmektedir. Şekerli leblebi, Mardin Badem Şekeri ve azda olsa anasonlu şeker (ipzor) üretilmektedir. Üretilen mamuller ülke genelinde hatta yurt dışına da gönderilmektedir.
TIBBI BİTKİLER
Tarihi, mimarisi ve yer şekilleri bakımından değişik özellikler gösteren Mardin'in doğal yapışı da önemlidir. Mardin ili otsu bitkiler, meyve ağaçları ve orman ağaçları bakımından değişik türlerin varlığı itibari ile zengindir. Bunun temel nedeni : ova kesimi ile dağ kesimi arasında yükselti farkının 600 metre civarında olması.ve iklim özelliklerinin yer yer değişiklik göstermesidir.
Toprağın insana sunduğu tüm bitkileri zamana göre çeşitli açılardan kullanmasını bilmiş olan insanoğlu hastalıkların çaresine de, şifa beklentilerim de aynı kaynakta aramıştır. Mardin, dağ ve ova kültürünü beraber yaşayabildiği için zenginliği içinde bitkilerden çokça faydalanmıştır. Geçmişten günümüze kullanılan şifalı bitkiler : Mahlep, ıkşut, heşişit il hapta, Şehfitilacuz, Şaırı'cıbbar, Hıyar'ılıhmar, (Yaban salatalık) afs ( mazı). Irkı's sııs ( meyan kökü), sığd, ırk ı! li'be, Gözdaşı, tbzor (rezene), keten tohumu. ter'uziye ( Mardin sakızı ), çiğde, ayva yaprağı, Hılbe (çemen) oğulotu, Ninhe, papatya, Gibbeze ( ebegümeci), Gizbara (kişniş).
MARDİN ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ
Mardin'in son yıllarda gerçekleştirilmiş olduğu sanayileşme hamlesine bakarak sanayi sektörününkent ekonomisini sürükleyen bir lokomotif haline geldiğim söyleyebiliriz. Önceleri kentin yer yer iç ve kenar dokularına yerleşim bulunan çeşitli tesis ve fabrikalar Organize Sanayi Bölgesinin yapılmasından sonra bu alanlara yönetilmiştir . 1976 yılında inşaat faaliyetlerine başlanan Organize Sanayi Bölgesi. 1992 yılında 3 milyon metrekarelik alan üzerinde hizmete sunulmuştur. Bölgenin 160 sanayi parselinin 92 adedi tahsislidir. Bugün Organize Sanayi Bölgesinde üretimde 41 adet.üretime hazır 5,üretimi durdurulan 9 adet tesis vardır Ayrıca inşaatı devam eden l0,proje safhasında ise 6 tesis bulunmaktadır. Mardin Organize Sanayi Bölgesinin 10 adet parseli Mardin Serbest Bölgesine tahsis edilmiştir
|
